موسسه و شرکت چه تفاوت‌هایی دارند؟

احتمالا بارها اسم «شرکت» و «مؤسسه» به گوش‌تان خورده است. شاید شنیده باشید که برای انجام برخی کارها بهتر است مؤسسه ثبت کنید، اما برای انجام بعضی کارها حتما باید شرکت ثبت کنید. اگرچه بسیاری ممکن است فکر کنند این دو یکسان هستند، اما در واقع اینطور نیست. تفاوت‌های قانونی و اجرایی این دو در چیست؟ در ادامه این مطلب به این موضوع خواهیم پرداخت.

تعریف «شرکت»‎‎

یک شرکت زمانی تاسیس می‎شود که دو یا چند نفر برای دنبال کردن یک هدف اقتصادی با یکدیگر همکاری می‎کنند. در اصطلاح حقوقی، شرکت عقد یا قراردادی است که می‎تواند بصورت تجاری و یا مدنی بسته شود. تمامی شرکت‎ها‎ از شخصیت حقوقی مستقل برخوردار بوده و تصمیمات شخص حقوقی شرکت‌ها توسط مقاماتی که به موجب قانون یا اساسنامه حق تصمیم گیری دارند، اتخاذ می‎شود. شرکت‌ها از تاریخ ثبت در دفتر ثبت، دارای شخصیت حقوقی هستند و می‎توانند از کلیه حقوق و تکالیفی که قانون برای افراد قائل است، برخودار شوند.

انواع شرکت‌ها

شرکت‎ها‎ از نظر هدف‌هایی که دنبال می‎کنند به دو نوع تجاری و مدنی تقسیم می‎شوند:

  • شرکت‌های مدنی، اجتماع حقوق مالکین متعدد در شی واحد بنحو اشاعه می‎باشد.
  • شرکت‌های تجاری براساس قوانین تجارت ایجاد می‎شوند که اعضا پس از انجام عملیات، از منافع آن متمتع می‎گردند. بر اساس ماده ۲۰ قانون تجارت انواع شرکت‎ها‎ی تجاری به هفت نوع تقسیم می‎شوند:
    • شرکت سهامی
    • شرکت با مسئولیت محدود
    • شرکت تضامنی
    • شرکت مختلط غیر سهامی
    • شرکت مختلط سهامی
    • شرکت نسبی
    • شرکت تعاونی تولید و مصرف
  • در شرکت سهامی، سرمایه به سهام تقسیم شده و مسئولیت صاحبان سهام با توجه به مبلغ اسمی آنهاست.
  • شرکت با مسئولیت محدود بین دو یا چند نفر برای امور تجارتی تشکیل شده و وظایف هر یک از شرکاء بدون این که سرمایه به سهام یا قطعات سهام تقسیم شده باشد، تنها به میزان سرمایه خود در شرکت مسئول قروض و تعهدات شرکت می‎باشد.
  • شرکت تضامنی به منظور امور تجاری بین دو یا چند نفر با مسئولیت تضامنی شکل می‎گیرد.
  • شرکت مختلط غیرسهامی جهت امور تجارتی با نام مخصوصی بین یک یا چند نفر شریک ضامن و یک یا چند نفر شریک با مسئولیت محدود بدون انتشار سهام راه‌اندازی می‎شود.
  • شرکت مختلط سهامی میان چند شریک سهامی و یک یا چند نفر شریک ضامن تشکیل می‎شود.
  • شرکت نسبی به‌منظور امور تجارتی با نام مخصوص بین دو یا چند نفر تشکیل و مسئولیت هر یک از شرکاء بر اساس میزان آورده آنها در شرکت است.
  • شرکت تعاونی با ۷ هدف مندرج در قانون بخش تعاونی با قید کلمه تعاونی و تابعیت ایرانی با حداقل ۷ عضو تشکیل می‎شود.

تعریف «مؤسسه»

مؤسسه یک واحد با نام و هدف مشخص در مالکیت بخش عمومی یا خصوصی و یا ترکیبی از این دو است که به فعالیت‎ها‎ی انتفاعی و غیرانتفاعی می‎پردازد و طرف معامله محسوب می‎شود. نام دیگر مؤسسه، واحد اقتصادی است که به انواع مختلفی دسته‌بندی می‎شوند. برای دسته‌بندی مؤسسات از سه معیار مالکیت، نوع فعالیت و هدف از فعالیت استفاده می‎شود. در زیر به هر یک از دسته‌بندی‎ها‎ می‎پرازیم:

طبقه بندی مؤسسات بر حسب مالکیت

اگر مؤسسات را بر حسب مالکیت دسته‌بندی کنیم به سه نوع مؤسسات بخش دولتی (عمومی)، مؤسسات بخش تعاونی و مؤسسات بخش خصوصی تقسیم می‎شوند.

مؤسسه بخش دولتی یا عمومی

این نوع مؤسسات بشکل مستقیم و یا غیرمستقیم در اختیار دولت قرار می‎گیرند. نهاد‎ها‎ و سازمان‎ها‎ی عمومی یا شهرداری‎ها‎ از جمله مؤسسات دولتی محسوب می‎شوند که به‌قصد انتفاع یا بدون قصد انتفاع فعالیت می‎کنند و شامل دسته‌های زیر هستند:

  • سازمانهای دولتی و مؤسسات عمومی غیرانتفاعی: وزارتخانه‎ها‎، سازمان‎ها‎ی مختلف دولتی، شهرداری‎ها‎، نیروهای نظامی و انتظامی و نهاد‎ها‎ی غیر دولتی عمومی مثل بنیاد مستضعفان و جانبازان و غیره
  • شرکت‌های و سایر مؤسسات انتفاعی عمومی: شرکت‎ها‎ی دولتی و ملی شده، بانکها، شرکت‎ها‎ی وابسته به آنها، شرکت‌های تابع بنیاد‎ها‎ی مستضعفان، سازمان تامین اجتماعی و غیره

مؤسسات بخش تعاونی

این نوع مؤسسات بصورت خودیاری و همکاری متقابل عده‌ای از اشخاص حقیقی و یا حقوقی تشکیل شده و به قصد نیازمندی‎ها‎ی مشترک و بهبود وضعیت اقتصادی و اجتماعی اعضاء فعالیت می‎کنند و به دسته‌های زیر تقسیم می‌شوند:

  • اتحادیه‎ها‎ی تعاونی
  • شرکت‎ها‎ی تعاونی از قبیل شرکت‌های تعاونی، روستایی، مصرف، توزیع، کارگری، مسکن و تولید

مؤسسات بخش خصوصی

به مؤسساتی گفته می‎شود که در مدیریت و مالکیت اشخاص حقیقی و حقوقی خصوصی قرار دارند که ممکن است با هدف انتفاع یا بدون قصد انتفاع تشکیل شده باشند و به انواع زیر هستند:

  • مؤسسات انتفاعی خصوصی از قبیل مؤسسات فردی، شرکت‎ها‎ی خصوصی، مؤسسات انتفاعی غیرتجاری و مؤسسات غیرانتفاعی خصوصی
  • مؤسسات غیرانتفاعی عمومی و خصوصی

مؤسسات غیرانتفاعی عمومی و خصوصی

مؤسساتی که بدون قصد انتفاع در جهت پیشبرد هدف‌هایی که در مجموع در راستای منافع جامعه است فعالیت می‎کنند، مؤسسات غیرانتفاعی عمومی و خصوصی نامیده می‎شوند که شامل:

  • مؤسسات خصوصی از قبیل مؤسسات خیریه، ادبی، حرفه ای، انجمهای علمی، فرهنگی
  • مؤسسات عمومی از قبیل سازمانهای دولتی: وزارتحانه‎ها‎، شهرداری‎ها‎، دانشگاه‎ها‎ و مدارس، موزه‎ها‎، بنیاد مستضعفان و جانبازان، هلال احمر، تامین اجتماعی، بنیاد شهید
  • مؤسسات انتفاعی عمومی و خصوصی که توسط دولت یا چند شخص حقیقی یا حقوقی بصورت عمومی یا خصوصی تشکیل می‎شوند و هدف از آنها، کسب سود در زمینه موضوعات تولیدی، بازرگانی و یا خدماتی است

دسته‌بندی مؤسسات بر حسب نوع فعالیت

مؤسسات بر حسب نوع فعالیت به سه دسته تقسیم می‎شوند:

  • مؤسسات خدماتی که خدمات تخصصی و یا غیرتخصصی به مشتریان عرضه می‎نماید. از جمله این نوع مؤسسات می‎توان به بانکها، هتل‌ها، سردخانه‎ها‎، بیمارستان‌ها و درمانگاه‎ها‎ی خصوصی، دفاتر فنی و مهندسی، دفاتر وکالت، باربری‎ها‎ و مسافربری‎ها‎، تعمیرگاه‌ها و غیره اشاره نمود
  • مؤسسات بازرگانی به خرید و فروش انواعی از مواد خام، فرآورده‎ها‎، و کالاهای ساخته شده فعالیت دارند که می‎توان به عمده فروشان و خرده فروشان اشاره کرد
  • مؤسسات تولیدی که کالاهای مصرفی یا بادوام را با صرف سرمایه و با استفاده از تجهیزات و دستگاه‎ها‎ تولید و روانه بازار می‎کنند

تفاوتهای «شرکت» و «مؤسسه»

  • یک شرکت باید بواسطه دو نفر (در شرکت‌های مسئولیت محدود، نسبی، تضامنی)، حداقل ۳ نفر (در شرکت سهامی خاص) و حداقل ۵ نفر (در شرکت سهامی عام) تشکیل شود، در حالی که مؤسسات می‎توانند تنها به واسطه یک نفر تشکیل شوند.
  • در حالی که شرکت‌ها غالبا با هدف سودآوری و فعالیتهای اقتصادی تاسیس می‎شوند، مؤسسات می‌توانند برای فعالیتهای انتفاعی و غیرانتفاعی می‎شوند. به عبارت دیگر هدف از راه‌اندازی مؤسسه می‎تواند فعالیت‎ها‎ی غیرتجاری باشد.

ثبت شرکت با مسئولیت محدود چگونه است؟

شرکت مسئولیت محدود مطابق ماده ۹۴ قانون تجارت شرکت مسئولیت محدود شرکتی است که بین دو یا چند نفر برای امور تجارتی تشکیل شده و هر یک از شرکاء بدون اینکه سرمایه به سهام یا قطعات سهام تقسیم شده باشد، فقط تا میزان سرمایه خود در شرکت مسئول قروض و تعهدات شرکت است. در این تعریف چهار نکته زیر قابل توجه است:

  • سرمایه شرکت مسئولیت محدود به سهم‌الشرکه تقسیم می‌شود، نه به سهام و در شرکت مسئولیت محدود برگه‌ای با نام سهم‌الشرکه هر شخص صادر نخواهد شد.
  • مسئولیت شرکاء در مقابل دیون و قروض شرکت شرکت مسئولیت محدود به میزان سهم‌الشرکه‌ای است که هر شریک سرمایه‌گذاری نموده است‌.
  • نقل و انتقال سهام در شرکت مسئولیت محدود علاوه بر تنظیم صورتجلسه و ثبت در سامانه، نیاز به تنظیم سند رسمی در دفاتر اسناد رسمی داشته که یک نسخه از سند انتقال می‌بایست به سازمان ثبت ارائه گردد.
  • شرکت با مسئولیت محدود حداقل بین دو نفر و حداکثر بین هر چند نفری که باشد تشکیل می‌گردد.

معمولا این نوع شرکت بیشتر بین افرادی که رابطه خویشاوندی و دوستانه دارند و یا عضو یک خانواده هستند تشکیل می‌شود. مسئولیت هر یک از شرکا در شرکت مسئولیت محدود به میزان سرمایه‌ای است که به شرکت آورده‌اند و این سرمایه به قطعات سهام تقسیم نمی‌شود.

سرمایه شرکت با مسئولیت محدود

قانون تجارت در مورد حداقل و حداکثر میزان سرمایه شرکت با مسئولیت محدود صحبتی نکرده است ولی با توجه به رویه، حداقل میزان سرمایه یک میلیون ریال است. طبق قانون سرمایه نقدی باید همزمان با تشکیل شرکت همزمان تادیه شود و تعهد به تادیه نداریم و همچنین سرمایه غیرنقدی توسط خود شرکا برآورد می‌شود و لزومی به جلب نظر کارشناس رسمی نیست و باید تحویل مدیران شود (که اسناد آن قبض می‌شود). در شرکت‌نامه باید صراحتا قید شده باشد که سهم‌الشرکه غیر‌نقدی هرکدام به چه میزان تقویم شده است و هر شرکت که بر خلاف این قانون تشکیل شود، باطل و از درجه اعتبار ساقط است. شرکا نسبت به قیمتی که در حین تشکیل شرکت برای سهم‌الشرکه‌های غیرنقدی معین شده در مقابل اشخاص ثالث مسئولیت تضامنی دارند.

سهم‌الشرکه شرکا با مسئولیت محدود نمی‌تواند به شکل اوراق تجارتی قابل انتقال اعم از با اسم و بی‌اسم وغیره درآیند و سهم‌الشرکه را نمی‌توان منتقل به غیر نمود، مگر با رضایت عده‌ای از شرکا که لااقل سه ربع سرمایه متعلق به آن‌ها بوده و اکثریت عددی نیز داشته باشند و انتقال سهم‌الشرکه به موجب سند رسمی خواهد بود.

قوانین نام شرکت با مسئولیت محدود

  • در اسم شرکت باید عبارت «با مسئولیت محدود» قید شود؛ در غیر این صورت شرکت در مقابل اشخاص ثالث شرکت تضامنی محسوب می‌شود و تابع مقررات آن خواهد بود.
  • اسم شرکت نباید متضمن اسم هیچ یک از شرکا باشد در غیر این صورت شریکی که اسم او در اسم شرکت قید شده در مقابل اشخاص ثالث حکم شریک ضامن در شرکت تضامنی را خواهد داشت.

تشکیل شرکت با مسئولیت محدود

برای تشکیل شرکت با مسئولیت محدود، تنظیم شرکت‌نامه و تادیه پرداخت کل سرمایه شرکت و ثبت شرکت دراداره ثبت شرکت‌ها ضروری است.

شرکت‌نامه در شرکت‌های با مسئولیت محدود رکن اساسی آن است. به طوری که عدم تنظیم آن سبب بطلان شرکت می‌شود. در شرکت‌نامه نسبت مشارکت هر شریک و سهم‌الشرکه که هرکدام اعم از نقدی و غیرنقدی که باید تقویم شده باشد، قید می‌گردد.

اگر در اساسنامه شرکت راجع به تقسیم نفع و ضرر مقرراتی نباشد، تقسیم به نسبت سرمایه شرکا خواهد بود.

مدیریت شرکت با مسئولیت محدود: شرکت با مسئولیت محدود به وسیله یک یا چند نفر مدیر موظف یا غیر‌موظف که از بین شرکا یا از خارج برای مدت محدود یا نامحدودی معین می‌شوند اداره می‌گردد.

در شرکت با مسئولیت محدود هر قراردادی راجع به محدودکردن اختیارات مدیران که در اساس نامه تصریح به آن نشده در مقابل اشخاص ثالث باطل و کان لم یکن است.

اگر عده شرکا در شرکت با مسئولیت محدود بیش از 12 نفر باشد باید «هیات نظار» از بین شرکا انتخاب شود. انتخاب ناظران با اکثریت نسبی است و حداقل تعداد اعضای هیات نظار سه عضو است.

مدت ماموریت اعضای هیات نظار شرکت‌های با مسئولیت محدود، محدودیت ندارد، به‌جز اولین اعضای هیات نظار که مدت ماموریت آنها حداقل یکسال است.

وظایف هیات نظار

  • هیات مذبور لااقل سالی یک مرتبه مجمع عمومی شرکا را تشکیل دهد.
  • هیات نظار باید بلافاصله بعد از انتخاب شدن تحقیق کرده و اطمینان حاصل کند که مقررات راجع به تشکیل شرکت رعایت شده است.
  • هیات نظار می‌تواند شرکا را برای انعقاد مجمع عمومی فوق العاده دعوت نماید.

این اشخاص در صورت عدم رعایت قوانین قانون تجارت کلاهبردار محسوب می‌شوند:

  • موسسین و مدیرانی که برخلاف واقع پرداخت تمام سهم‌الشرکه نقدی و تقدیم و تسلیم سهم‌الشرکه غیر‌نقدی را در اوراق و اسنادی که باید برای ثبت شرکت بدهند اظهار کرده باشند.
  • کسانی که به وسایل متقلبانه، سهم‌الشرکه غیرنقدی را بیش از قیمت واقعی آن تقویم کرده باشند.
  • مدیرانی که با نبودن صورت دارایی یا به استناد صورت دارایی مزور، منافع موهومی را بین شرکا تقسیم کند.

مدارک مورد نیاز برای ثبت شرکت با مسئولیت محدود

  • کپی کارت ملی و شناسنامه شرکا و مدیران (برابر اصل شده در مراجع قضایی یا دفاتر اسناد رسمی)
  • دریافت و تکمیل تقاضانامه از اداره ثبت شرکت ها
  • تنظیم شرکت‌نامه و اساسنامه و امضای آنها توسط کلیه سهامداران
  • صورت‌جلسه مجمع عمومی موسس و هیات مدیره
  • اخذ و ارائه مجوز در صورت نیاز
  • اصل گواهی عدم سوء پیشینه برای کلیه اعضا